Plastic zakken versus papieren zakken

Wat kies jij: plastic of papier?

Die vraag heeft al tot veel discussie geleid. Kies je bij het inpakken van je boodschappen voor een papieren zak of voor een plastic zak? Dat lijkt een eenvoudige keuze, maar van beide zijn zowel positieve als negatieve kanten te noemen. Van duurzaamheid en recycling tot de kosten van de levenscyclus: er speelt bij plastic en papieren zakken meer dan je denkt! Laten we eens kijken naar de impact van beide op het milieu.

Plastic of papier - een vergelijking in feiten & cijfers

Veel mensen denken dat papieren zakken milieuvriendelijker zijn dan plastic. Papier komt van hout, een eerlijke, organische en duurzame bron. Plastic wordt daarentegen gemaakt van olie of gas. Het is een niet-duurzaam materiaal dat wordt verkregen via een chemisch proces. Als we echter het productieproces van beide materialen bekijken, lijkt de productie van papieren zakken veel minder milieuvriendelijk dan die van zijn plastic tegenhanger. Een moeilijkheid bij de vergelijking van de feiten en cijfers is dat er zo veel over wordt geschreven en dat er voortdurend naar verschillende onderzoeken wordt verwezen. Onderstaande afbeelding is een vergelijking van de productie van plastic en papieren zakken in cijfers⁽¹⁾.

Zoals je ziet, gebruiken beide productieprocessen water. Voor de productie van duizend plastic zakken is dat 220 liter, terwijl voor hetzelfde aantal papieren zakken maar liefst 3800 liter water nodig is!⁽¹⁾ Ook wat betreft energieverbruik en de uitstoot van broeikasgassen tijdens de productie komt de plastic zak het beste uit de vergelijking.

Om alle plastic zakken die binnen de Europese Unie in omloop zijn in één jaar te vervangen door papier moeten er 2,2 miljoen bomen extra worden gekapt, ofwel 110 km2 bos. Stel dat we duurzaam hout gebruiken (uit een bos waar elk jaar vijf procent van de volgroeide bomen wordt gekapt en nieuwe worden geplant), dan zou er jaarlijks een gebied nodig zijn dat bijna net zo groot is als het Groothertogdom Luxemburg ⁽²⁾, plus nog eens 156 miljard liter water. Dat is gelijk aan 60.000 olympische zwembaden.⁽³⁾
  
De internationale retailketen Carrefour Group⁽⁴⁾ heeft in 2005 onderzoek gedaan naar de milieubelasting van plastic zakken en papieren zakken. Hun conclusie was dat plastic zakken over het algemeen milieuvriendelijker zijn dan papieren zakken en dat de voordelen alleen maar groter worden naarmate ze langer in gebruik zijn.
 

Recycling: papier versus plastic

Het recyclen van papieren of plastic zakken is een lastige klus. Van oud papier wordt opnieuw pulp gemaakt, en deze pulpvezels worden met behulp van talloze chemicaliën gebleekt en gescheiden. De vezels worden vervolgens gereinigd en op vervuilende stoffen gecontroleerd. Daarna worden ze gewassen, geperst en opnieuw tot papier gerold. In Europa wordt momenteel zeventig procent van al het papier met succes gerecycled, dankzij de inspanningen op gemeentelijk niveau. In Europa wordt per jaar ruim zestig miljoen ton oud papier ingezameld⁽⁵⁾.

Plastic wordt gerecycled door het te smelten en om te vormen. Omdat de kwaliteit daardoor iets afneemt, wordt het vaak in minder functionele vormen hergebruikt. In Europa wordt steeds meer plastic gerecycled, mede dankzij de strengere afvalrichtlijnen en de EU-doelstellingen⁽⁶⁾. De Nederlandse recyclingcampagne ‘Plastic Heroes’ wil bereiken dat eind 2012 42 procent van al het plastic verpakkingsafval efficiënt wordt gerecycled. Hoewel de recycling van een kilo plastic 91 procent minder energie kost dan een kilo papier⁽⁷⁾ moeten we recycling blijven stimuleren en verbeteren. Door zakken vaker te gebruiken, blijven er waardevolle grondstoffen behouden. Als alle Europese landen hun verantwoordelijkheid nemen en meer aan recycling doen, kan verreweg het meeste plastic efficiënt worden hergebruikt.
 

Slecht imago

Wereldwijd worden jaarlijks tussen vijfhonderd miljard en een biljoen plastic zakken gebruikt⁽⁸⁾. Daarvan eindigen er miljoenen in de afvalstroom buiten de vuilstortplaatsen - de schattingen lopen uiteen van minder dan 1 tot 3 procent van alle zakken⁽⁹⁾. Dit is een van de redenen waarom plastic zakken zo’n slecht imago hebben. Ze komen in bomen terecht, verstoppen het riool en drijven op zee, waar ze grote problemen veroorzaken. Veel mensen worden woedend als ze foto’s zien van dolfijnen, schildpadden en pinguïns die doodgaan door het inslikken van plastic. Sommige Europese landen hebben daarom maatregelen genomen om het toegenomen gebruik van plastic zakken en de bijbehorende vervuiling aan te pakken. Ierland en Denemarken heffen een zakkenbelasting, terwijl je België en Frankrijk voor de zakken moet betalen. Dit geldt wordt vervolgens gebruikt voor inzameling en recycling. De Italiaanse overheid ging nog een stap verder en heeft een totaalverbod op plastic zakken ingevoerd.

Eigen verantwoordelijkheid

Een belasting of verbod op plastic zakken kan leiden tot minder gebruik van plastic zakken. Maar als we die vervangen door bijvoorbeeld papier, neemt niet alleen de CO2-uitstoot toe maar is er ook meer energie nodig voor het snijden, bedrukken, verpakken en vervoeren ervan. Een betere oplossing is dus om plastic of papieren zakken meerdere keren voor je boodschappen te gebruiken en vervolgens te recyclen als vuilniszakken. Ook investering in stevige, herbruikbare boodschappentassen of plastic vouwkratten is duurzamer. Maar de meest effectieve oplossing blijft natuurlijk dat we onze eigen verantwoordelijkheid nemen en ons afval scheiden en recyclen, zodat zakken niet langer in de natuur en in zee terechtkomen. In de natuur wordt plastic nauwelijks afgebroken, en zelfs papier kan weken tot maanden duren⁽¹⁰⁾.

Goed afvalbeheer is de enige manier om te voorkomen dat de ‘plastic soep’ in onze zeeën groeit. In maart 2011 vond voor de vijfde keer de International Marine Debris Conference ⁽¹¹⁾. Tijdens deze conferentie hebben vertegenwoordigers van kunststoffenorganisaties uit alle landen een initiatief getekend om zwerfval in zee te voorkomen. Samen met onderzoekers en wetenschappers gaan ze onderzoek doen naar de omvang, oorsprong en impact van afval in zee. Ook gaan ze op zoek naar oplossingen, vooral binnen gemeenschappen en landen die aan zee en waterscheidingen grenzen. In Europa krijgen vissers betaald om - vooral plastic - oppervlakteafval op te vissen met behulp van speciale booms⁽¹²⁾. Deze pilot is een initiatief van de Europese handelsorganisatie European Plastics Converters en wordt financieel gesteund door het Europese Visserijfonds. Zo wordt het leven in zee beschermd en krijgen tegelijkertijd de zeeën een schoonmaakbeurt. Maar uiteindelijk ligt het initiatief om afval op de juiste manier weg te gooien en te scheiden bij jou!

Referentielijst

⁽¹⁾ Plastics' contribution to climate protection

⁽²⁾ Sur la base de l'étude Denkstatt « The impact of plastics on life cycle energy consumption and greenhouse gas emissions in Europe », PlasticsEurope, 2010

⁽³⁾ Sur la base de « Life Cycle Assessment for three types of grocery bags », par Boustead, 2005

⁽⁴⁾ The Scottish Government: publication

⁽⁵⁾ Paper Online: Paper recovering and recycling

⁽⁶⁾ The Plastics Portal: Recovery & recycling of PET

⁽⁷⁾ Reuseit.com: Myth: Paper is Better Than Plastic

⁽⁸⁾ Copperwiki.org: Plastic bags

⁽⁹⁾ National Geographic: Are Plastic Grocery Bags Sacking the Environment?

⁽¹⁰⁾ Ansers.com: How long does paper take to decompose?

⁽¹¹⁾ (Marine Debris Solutions: Global Plastics and Plastic Product Producers Take Action on Marine Litter)

⁽¹²⁾  Waste free oceans